تصویر حیوانات در نهج البلاغه

از دیر باز حیوانات مورد توجه انسان بوده و از آن بهره های فراوانی برده است . اقوام و قبایل پیشین با حیوانات بیشتر مأنوس بوده اند و نه تنها از آن ها برای تامین غذا و پوشاک بهره برده بلکه در اموری مانند تجارت ، جنگ و کارزار، سفر و کشاورزی استفاده می کرده و از مهم ترین و با ارزش ترین وسیله ها برای انسان به حساب می آمده اند .

این نیاز از یکسو و توصیه ی قرآن کریم به تدبیر در خلقت و آفرینش حیوانات چون شتر باعث شد که آشنایی و شناخت انسان از حیوان به گونه ای دیگر شود .

بدون تردید باید اذعان نمود که امیر المومنین علی (ع) نخستین کسی است که توانسته از روی اینگونه مفاهیم انتزاعی خصوصاً ویژگی ها و صفات انسانی پرده برداشته و چهره حقیقی آن ها را به صورت حیوانات به تصویر کشد .

1. حیوانات درّنده زهردار: زبان

عبارت : الّسان سُبُعٌ إن خُلّی عنه عَقَرَ .

« زبان درنده ای است اگر واگذارندش بگزد . »

تحلیل زیبا شناختی : در عبارت مذکور « زبان ، درهلاکت ، تباهی و فساد به حیوانات زهرداری چون مار و عقرب تشبیه شده است . منظور از این تصویر محسوس به محسوس ، توصیف و تقبیح زبانی است که بدون تفکر و تعقل به سخن می آید .

در اشعار ناصر خسرو، تصویر «مار» برای « زبان نادان » چنین به کار رفته است .

زبان به کام در، افعی است مرد نادان را

حذزت باید کردن همی از آن افعی

و خاقانی چنین می گوید :

زبان مار من یعنی سر کلک

کز وشد مهره حکمت معّین

حکیم نظامی زبان را مانند « اژدها تصویر کرد .

سخن را تلخ گفتن تلخ رایی است

که هرکس را در این غاز اژدهایی است

2.اسب : آرزو

مَن جَری فی عِنانِ أمَلِهِ عَثَرَ بأجَلِهِ         ط : خطبه

ر : نامه

ح : کلمات قصار

کلمات قصار: 60

« هر که دنبال آرزوی خود بشتابد و مهارش را رها کند ومرگ او را می لغزاند .» کلمات قصار :18

تحلیل زیبا شناختی « در این عبارت " آرزو" به لحاظ سرعت در حرکت به  " اسب " تصویر شده است . کلمه مهار " عنان " قرینه ای است که ذهن آدمی را به سوی " اسب " سوق می دهد . و منظور از این تصویر معقول به محسوس ، تقبیح و زشت نمودن " آرزوها " در ذهن مخاطب است تا در پی آرزوهای دراز نرود و از مرگ غافل نباشد .و رشید و طواط از این سخن امیرالمؤمنین الهام گرفته و چنین گفت :

درهمه کارها به گفت هوی   هرکه بدهد عنان به دست امل

زود باشد که آن اَمل ناگاه   اندر اندازدش به چاه اَجل

3. حیوان درّنده : روزگار

عبارت : و حَذّره صَوَلهَ الدَّهرِ و فَحش تَقَلّب الّیلالی و الاّیام             رسائل : 31

از صولت روزگار و دگرگونی آشکار لیل ونهارش بترسان

تحلیل زبیا شناختی « در این عبارت " روزگار" در به یکباره حمله نمودن و آسیب رساندن ، نابودی به حیوان درّنده ای مانند شیر تصویر شد منظور از این تصویر معقول به محسوس توصیف و تقریر حال روزگار می باشد .در آثار شعر و ادب فارسی " روزگار"

5ش

به شکل حیوانی درّنده و دشمنی که همیشه با انسان در نزاع است تصویر شده است .

سعدی شیرازی " دهر" را به جای " روزگار" به حیوان درنده تصویر کرده است .

وفاداری مجوی از دهر خونخوار

وفایی از کسی   جو کو امین است

حکیم نظامی این تصویر را چنین بیان می کند :

دشمن جان است ترا روزگار

خویشتن از دوستیش واگذار

4. مار : دنیا

در عبارت : أمّا بُعدُ فإنَّما مَثَلُ الدُّنیا الحَیِّهِ لیّنٌ مسُّها ، قاتِلٌ سُمُّها

اما بعد دنیا همچون مار است .   آن نرم و هموار و زهر آن جانشکار

تحلیل زیبا شناختی : امیر المومنین (ع) در نامه ای که پیش از خلافت خود به سلمان فارسی می نویسد وی را از دوستی دنیا برحذر می کند و برای نشان دادن زشتی چهره حقیقی دنیا ، آن را در دو رویی و نفاق و به هلاکت رساندن آدمیان به " مار" تصویر می کند .

بزرگان شعر و ادب فارسی این تمثیل را به طور گسترده در آثار خود اقتباس کرده اند .

سعدی شیرازی چنین می گوید :

مکن به چشم ارادت نگاه در دنیا

که پشت مار بنفش است و زهر او قتّال

عطّار این تصویر را چنین اقتباس کرده است .

هرکه در گلستان دنیا خفت

پای او را دهان ما ر افتاد

مولوی چنین می گوید :                   رسائل : 68

بدان ز پیش جهان راکه مار گنج توست

توش به حسن چو طاووس گیرد و مار مگیر

و حکیم نظامی چنین می گوید :

جهان چو مار افعی پیچ پیچ است

تر آن به کزو در دست هیچ است

 بدينوسيله به  اطلاع دبيران محترم عربي مي رساند گروه عربي در نظر دارد دروس ذيل را مورد نقد و بررسي قرار دهد . لذا خواهشمند است که نقد و بررسي خود را تا تاريخ 15/9/85  به گروه هاي آموزشي متوسطه  ارسال نمايند .

 نقد و بررسي هاي برترجهت تقدير به  سازمان آموزش و پرورش شهرستان های استان تهران  ارسال خواهد شد.

     دروس مورد نظر :

1)          درس 9 کتاب عربي سال اول

2)          درس 5 کتاب عربي سوم انساني

3)          درس 3 کتاب عربي پيش دانشگاهي

4)          درس 11 کتاب عربي دوم انساني

     عنوان هايي که در نقد و بررسي کتب مدنظر گرفته شود به شرح ذيل است :

ü           مطابقت حجم دروس با زمان تدريس

ü           مطابقت تصاوير با مضاميم اولي

ü           رسا بودن جملات و تطبيق آن با قواعد مطرح شده

ü           مطابقت قواعد با تمارين دروس موردنظر

ü           نحوه ي توضيح قواعد به وسيله کتاب

ü           بررسي نقاط قوت و ضعف دروس مورد نظر

ü           سنخيت داشتن مطالب درسي با سن و نياز دانش آموزان

ü           نحوه پذيرش مطالب درسي از طرف دانش آموزان

ü           رعايت ترتيب تمارين از ساده به شکل

بدینوسیله به اطلاع دبیران عربی می رساند گروه عربی در نظر دارد

 اولین همایش

 خود را با حضور سرگروه محترم سازمان برگزار نماید .

موضوع : تهیه و تنظیم طرح درس و سوالات استاندارد –ارائه تقویم اجرایی گروه عربی در سال تحصیلی 86-85

زمان : سه شنبه 30/8/85  ساعت 9 صبح

مکان : سالن نصر – انتهای مهدیه –محل سابق آموزش پرورش ناحیه 1

لطفاً به سوالات زير پاسخ داده و پاسخ خود را با ذکر نام و نام آموزشگاه به گروه هاي آموزشي متوسطه  تحويل دهيد .

1.       لِأي ّ سببٍ قد جاء الفعلٌ في ( إنّ الحسناتِ يذهِبنَ السيئاتٍ ) جمعاً مؤنثاً ؟

الف) للتّعظيم             ب) لِلتکثير               ج) للتبرير             د) للتقليل

2.       کم تغييراً لغّوياً قد جري في ( طاغوت )

الف) أربعة تغييرات      ب) تغييران إثنانِ          ج) ثلاثه تغييرات     د) تغيير واحد

3.       أي علم مِن الأعلام التالية هو مُرتجل .

الف) زهير                ب) عُثمان                  ج) زينب             د) زُحَل

4.       کم معرفةًً في ( أمامَ منزلِنا يعيشُ فيه رجلٌ لوزي العَينَين )

الف) 4                   ب) 6                        ج) 5                د) 7

نقد و بـررسي کتـاب هاي درسي عـربي

بدينوسيله به  اطلاع دبيران محترم عربي مي رساند گروه عربي در نظر دارد دروس ذيل را مورد نقد و بررسي قرار دهد . لذا خواهشمند است که نقد و بررسي خود را تا تاريخ 15/9/85  به گروه هاي آموزشي متوسطه  ارسال نمايند . نقد و بررسي هاي برترجهت تقدير به  سازمان آموزش و پرورش شهرستان های استان تهران  ارسال خواهد شد.

     دروس مورد نظر :

1)          درس 9 کتاب عربي سال اول

2)          درس 5 کتاب عربي سوم انساني

3)          درس 3 کتاب عربي پيش دانشگاهي

4)          درس 11 کتاب عربي دوم انساني

     عنوان هايي که در نقد و بررسي کتب مدنظر گرفته شود به شرح ذيل است :

ü           مطابقت حجم دروس با زمان تدريس

ü           مطابقت تصاوير با مضاميم اولي

ü           رسا بودن جملات و تطبيق آن با قواعد مطرح شده

ü           مطابقت قواعد با تمارين دروس موردنظر

ü           نحوه ي توضيح قواعد به وسيله کتاب

ü           بررسي نقاط قوت و ضعف دروس مورد نظر

ü           سنخيت داشتن مطالب درسي با سن و نياز دانش آموزان

ü           نحوه پذيرش مطالب درسي از طرف دانش آموزان

ü           رعايت ترتيب تمارين از ساده به شکل

 بدینوسیله به اطلاع دبیران عربی می رساند گروه عربی در نظر دارد

 اولین گردهمایی

 خود را با حضور سرگروه محترم سازمان برگزار نماید .

موضوع : گردهمایی   ارائه الگوهای برتر تدریس –ارائه تقویم اجرایی گروه عربی در سال تحصیلی 86-85

زمان : سه شنبه 23/8/85  ساعت 9 صبح

مکان : سالن نصر – انتهای مهدیه –محل سابق آموزش پرورش ناحیه 1